مجله
معرفی 5 فناوری دسترس‌پذیر برای نابینایان و کم‌بینایان
امروزه فناوری دسترس‌پذیر برای نابینایان و کم‌بینایان می‌تواند انجام بسیاری از فعالیت‌های روزمره را آسان‌تر کند.
تلفن‌های هوشمند، رایانه‌ها، صفحه‌خوان‌ها و نرم‌افزارهای مختلف به افراد دارای آسیب بینایی کمک می‌کنند تا به اطلاعات، خدمات و ارتباطات دسترسی بیشتری داشته باشند.
فناوری فقط برای سرگرمی یا برقراری ارتباط استفاده نمی‌شود. این ابزارها می‌توانند در آموزش، اشتغال، انجام فعالیت‌های پژوهشی، مسیریابی و افزایش استقلال افراد نابینا و کم‌بینا نیز نقش داشته باشند.
چرا فناوری دسترس‌پذیر برای نابینایان اهمیت دارد؟
افزایش استقلال در زندگی روزمره
بخش زیادی از فعالیت‌های روزمره در سال‌های اخیر به صورت اینترنتی انجام می‌شود.
خرید اینترنتی، دریافت خدمات، جست‌وجوی اطلاعات و برقراری ارتباط با دیگران از جمله فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند با کمک فناوری آسان‌تر انجام شوند.
در صورتی که این خدمات دسترس‌پذیر باشند، فرد نابینا یا کم‌بینا می‌تواند بسیاری از کارهای خود را با وابستگی کمتر به دیگران انجام دهد.
ایجاد فرصت‌های آموزشی و شغلی
یادگیری فناوری می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای آموزش و اشتغال ایجاد کند.
افراد نابینا و کم‌بینا می‌توانند با استفاده از ابزارهای دسترس‌پذیر، مهارت‌هایی مانند برنامه‌نویسی، طراحی وب، نویسندگی، ترجمه و تولید محتوا را یاد بگیرند.
فناوری همچنین می‌تواند امکان انجام برخی فعالیت‌های کاری به صورت دورکاری و اینترنتی را فراهم کند.
دسترسی به کتاب و منابع اطلاعاتی
کتاب‌ها، مقالات و منابع آموزشی زیادی امروزه به صورت دیجیتال در دسترس هستند.
صفحه‌خوان‌ها محتوای متنی موجود در تلفن همراه و رایانه را به صورت صوتی می‌خوانند.
به این ترتیب، دانش‌آموزان و دانشجویان نابینا و کم‌بینا می‌توانند به بخش بیشتری از منابع آموزشی و پژوهشی دسترسی داشته باشند.
گسترش ارتباطات اجتماعی
فناوری، ارتباط با افراد و گروه‌های مختلف را آسان‌تر کرده است.
پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و انجمن‌های آنلاین می‌توانند برای برقراری ارتباط، دریافت آموزش و تبادل تجربه مورد استفاده قرار گیرند.
این ارتباطات می‌توانند فرصت بیشتری برای حضور اجتماعی افراد دارای آسیب بینایی ایجاد کنند.
کمک به فعالیت‌های پژوهشی
امروزه بخش مهمی از فعالیت‌های پژوهشی در محیط‌های دیجیتال انجام می‌شود.
جست‌وجوی منابع، مطالعه مقالات و تهیه برخی مطالب پژوهشی با استفاده از ابزارهای دسترس‌پذیر امکان‌پذیر است.
در نتیجه، آشنایی با فناوری می‌تواند مشارکت افراد نابینا و کم‌بینا در فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی را افزایش دهد.
معرفی ۵ فناوری دسترس‌پذیر برای نابینایان
در ادامه، پنج ابزار و نرم‌افزار کاربردی را معرفی می‌کنیم که می‌توانند در زمینه‌هایی مانند خواندن متن، تشخیص تصاویر، دریافت کمک دیداری و مسیریابی مورد استفاده قرار گیرند.
۱. Envision؛ تشخیص متن و تصویر
Envision یکی از ابزارهای کاربردی برای افراد نابینا و کم‌بینا است.
این برنامه با استفاده از دوربین تلفن همراه، اطلاعات دیداری مختلف را بررسی می‌کند.
یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های Envision، تشخیص متن است. کاربر می‌تواند دوربین تلفن همراه را به سمت یک نوشته، سند یا بسته‌بندی بگیرد تا متن شناسایی شود.
این برنامه امکان خواندن متن‌های چاپی و برخی دست‌نوشته‌ها را نیز فراهم می‌کند. Envision از زبان‌ها و خط‌های مختلف پشتیبانی می‌کند.
از قابلیت‌های دیگر این برنامه می‌توان به تشخیص رنگ، شناسایی برخی اشیا، توصیف صحنه و اسکن بارکد اشاره کرد.
برخی قابلیت‌های Envision
- خواندن متن موجود در تصاویر و اسناد
- تشخیص برخی دست‌نوشته‌ها
- تشخیص رنگ
- شناسایی برخی اشیا
- توصیف محیط و صحنه
- پیدا کردن برخی افراد یا اشیا
- اسکن بارکد و برخی کدهای قابل دسترس
۲. InstaReader؛ تبدیل متن به گفتار
InstaReader یکی از ابزارهایی است که می‌تواند برای دسترسی به محتوای متنی مورد استفاده قرار گیرد.
کاربر می‌تواند از طریق این نوع برنامه‌ها، متن موجود در تصاویر یا فایل‌های مختلف را به محتوای قابل خواندن تبدیل کند.
پس از شناسایی متن، امکان گوش دادن به محتوای آن برای کاربر فراهم می‌شود.
این قابلیت می‌تواند برای مطالعه اسناد، مطالب آموزشی و برخی منابع متنی کاربرد داشته باشد.
البته امکانات و شرایط استفاده از برنامه‌ها ممکن است در نسخه‌های مختلف تغییر کند. بنابراین بهتر است کاربران قبل از استفاده، اطلاعات نسخه فعلی برنامه را بررسی کنند.
۳. Be My Eyes؛ دریافت کمک دیداری
Be My Eyes یکی از ابزارهای شناخته‌شده برای کمک دیداری به افراد نابینا و کم‌بینا است.
این برنامه کاربران را به داوطلبان بینا متصل می‌کند.
کاربر می‌تواند از طریق تماس تصویری، دوربین تلفن همراه خود را در اختیار داوطلب قرار دهد.
داوطلب تصویر دوربین را می‌بیند و می‌تواند درباره آنچه در مقابل دوربین قرار دارد، توضیح دهد.
برای نمونه، کاربر می‌تواند برای خواندن یک نوشته، تشخیص رنگ لباس، پیدا کردن یک وسیله یا بررسی یک موقعیت از این خدمت استفاده کند.
Be My Eyes علاوه بر کمک داوطلبان، از یک قابلیت هوش مصنوعی با نام Be My AI نیز برخوردار است.
این قابلیت می‌تواند تصاویر را توصیف کند و درباره محتوای تصویر به پرسش‌های کاربر پاسخ دهد.
۴. Neshan؛ کمک به مسیریابی در ایران
مسیریابی یکی از بخش‌هایی است که فناوری می‌تواند در آن برای افراد نابینا و کم‌بینا مفید باشد.
Neshan یکی از مسیریاب‌های مورد استفاده در ایران است.
این برنامه امکاناتی مانند جست‌وجوی مکان‌ها، نمایش مسیر و راهنمایی برای رسیدن به مقصد را ارائه می‌کند.
استفاده از راهنمایی صوتی می‌تواند در برخی شرایط برای کاربران دارای آسیب بینایی مفید باشد.
البته میزان دسترس‌پذیری برنامه ممکن است با توجه به نسخه نرم‌افزار، نوع تلفن همراه و سیستم‌عامل متفاوت باشد.
به همین دلیل، بهتر است کاربران امکانات برنامه را در دستگاه خود بررسی کنند.
۵. DotWalker؛ ابزار تخصصی برای مسیریابی
DotWalker ابزاری است که با تمرکز بر نیازهای افراد نابینا و کم‌بینا در زمینه موقعیت‌یابی و مسیریابی طراحی شده است.
این برنامه می‌تواند اطلاعات مربوط به جهت، فاصله و موقعیت مکانی را در اختیار کاربر قرار دهد.
برخی قابلیت‌های آن برای استفاده در شرایط مختلف و حتی در حالت بدون اینترنت طراحی شده‌اند.
در امکاناتی که به دریافت اطلاعات آنلاین نیاز دارند، اتصال به اینترنت ضروری است.
ابزارهای تخصصی مسیریابی می‌توانند در کنار آموزش جهت‌یابی و استفاده صحیح از عصای سفید، به افراد نابینا و کم‌بینا در شناخت بهتر موقعیت مکانی کمک کنند.
فناوری چگونه به استقلال افراد نابینا کمک می‌کند؟
فناوری دسترس‌پذیر برای نابینایان می‌تواند بسیاری از موانع دسترسی به اطلاعات را کاهش دهد.
صفحه‌خوان‌ها امکان استفاده از تلفن همراه و رایانه را فراهم می‌کنند.
نرم‌افزارهای تشخیص متن، خواندن نوشته‌ها و اسناد را آسان‌تر می‌کنند.
ابزارهای تشخیص تصویر نیز می‌توانند اطلاعات دیداری را به شکل قابل استفاده‌تری در اختیار کاربر قرار دهند.
مسیریاب‌ها نیز می‌توانند در پیدا کردن مکان‌ها و شناخت مسیر مورد استفاده قرار گیرند.
در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی نیز امکانات تازه‌ای در اختیار افراد نابینا و کم‌بینا قرار داده است.
توصیف تصاویر، خواندن نوشته‌ها و پاسخ به پرسش درباره محتوای تصویر، نمونه‌هایی از کاربرد این فناوری هستند.
با این حال، فناوری جایگزین مهارت‌های فردی و آموزش تخصصی نیست.
استفاده صحیح از این ابزارها نیازمند آموزش و تمرین است.
همچنین در موضوعات حساس و مهم، نباید صرفاً به اطلاعات تولیدشده توسط ابزارهای هوش مصنوعی اعتماد کرد.
آینده فناوری‌های دسترس‌پذیر برای نابینایان
رشد فناوری می‌تواند امکانات بیشتری را برای افراد نابینا و کم‌بینا فراهم کند.
با توسعه ابزارهای هوش مصنوعی، تشخیص متن، توصیف تصویر و دسترسی به اطلاعات می‌تواند آسان‌تر و سریع‌تر شود.
با این وجود، دسترس‌پذیری واقعی زمانی شکل می‌گیرد که فناوری از ابتدا با نیازهای افراد دارای معلولیت طراحی شود.
آموزش فناوری نیز در کنار طراحی ابزارهای مناسب اهمیت زیادی دارد.
فناوری، آموزش و مناسب‌سازی دیجیتال می‌توانند در کنار یکدیگر زمینه مشارکت بیشتر افراد نابینا و کم‌بینا را در زندگی اجتماعی، آموزشی و شغلی فراهم کنند.
گردآورنده: رضا خرسندی
